History
 
ΙΣΤΟΡΙΑ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
«Χύτρη. ήτον και αυτή χώρα μακράν της Λευκοσίας κατά ανατολάς ως τρεις λέγες. Είναι κειμένη προς τους πόδας του όρους κατά τον βορέαν. Τώρα λέγεται πολιτεία Κυθρέα. Είναι τόπος ευφρόσυνος, διά τα περιβόλια της μετάξης οπού έχει, και άλλων δένδρων καρποφόρων. Έχει μίαν βρύσιν μεγάλην, της οποίας τα νερά διαμοιράζονται εις διάφορα μέρη, και γυρίζουσι δι’ αυτών πολλοί νερόμυλοι, αλέθοντες σιτάρι, και άλλα παρόμοια. Εις τα κάτωθεν αυτής μέρη γεωργείται αρκετόν βαμβάκιον, μετάξη γίνεται όχι ολίγη. Αυτής της βρύσεως τα νερά επήγαιναν δι’ αυλάκων εις την Σαλαμίνα τον παλαιόν καιρόν, των οποίων αυλακίων και καμάρων, έτι σημεία φαίνονται έξωθεν της Σαλαμίνης, ή παλαιάς Αμμοχούστου.»

Έτσι μας εισάγει στον τόπο της Κυθρέας ο Αρχιμανδρίτης Κυπριανός, στην εξαιρετική εκείνη «Ιστορία Χρονολογική της νήσου Κύπρου.»

Στο επιστημονικώς στιβαρό, πολύτομο έργο του Κυριάκου Χατζηιωάννου Η αρχαία Κύπρος εις τας Ελληνικάς πηγάς, συναντούμε μια σειρά από σχετικά λήμματα για το βασίλειο και την πόλη των Χύτρων:

Η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας.




Η εκκλησία του Αγίου Ανδρονίκου.




«Στέφ. Βυζ. εν λ. «Χύτροι, Κύπρου πόλις, ην ωνομάσθαι μεν Ξεναγόρας φησίν υπό Χύτρου του Αλεξάνδρου του Ακάμαντος.» –Χύτροι, πόλη της Κύπρου, που ο Ξεναγόρας λέει πως πήρε τ’ όνομά της από τον Χύτρον, τον γιο του Αλεξάνδρου του γιου του Ακάμαντος. Αυτά ο Στέφανος Βυζάντιος τον 5ο μ.Χ. αιώνα.

Από τον βασιλικό οίκο, λοιπόν, των Αθηνών οικίσθηκε η Κυθρέα, τότε, με τον πρώτο εκείνο ελληνικό αποικισμό, ύστερα από τον Τρωικό πόλεμο και την επιστροφή των ηρώων, ένα αποικισμό, που ανάγεται μεν στο μύθο, συναντάται, όμως, με την ιστορία. Από τον Χύτρο, λοιπόν, υιό του Αλεξάνδρου, υιό του Ακάμαντος, που ήταν γυιος του Θησέως, βασιλέως των Αθηνών. Από τον οίκο, λοιπόν, του Θησέως. Το βασιλικό οίκο των Αθηναίων. Από Αθηναίους αποίκους, λοιπόν, οι Χύτροι. Στα τοπία του ελληνικού μύθου και της ελληνικής ιστορίας ανάγεται έτσι η Κυθρέα.

Πόλις ελληνική οι Χύτροι. Έτσι, από την προϊστορία, ως τους ιστορικούς χρόνους, τη Μυκηναϊκή εποχή, την αρχαϊκή, την κλασική, την ελληνορωμαϊκή, καθώς και τη Βυζαντινή, συναντούμε στοιχεία και ευρήματα, ενός διαχρονικού και χωρίς διακοπές ελληνικού πολιτισμού, και τούτο, μέχρι τον 10ο αιώνα μ.Χ., όταν με τις Αραβικές επιδρομές και την καταστροφή και τη λεηλασία, πού ακολουθεί, η Κυθρέα κτίζεται και ανοικοδομείται εξ υπαρχής, δυτικότερα της ακροπόλεως και της Βυζαντινής κωμοπόλεως, νοτίως της πηγής του Κεφαλοβρύσου.

«Τα όρια της πρωτευούσης των Χύτρων κείνται μεταξύ των Αλωνίων εις την τοποθεσίαν ‘‘Κονόμηδες’’ του χειμάρρου των αλωνίων τούτων προς δυσμάς και της Βίκλας χειμάρρου προς ανατολάς... Η μεταξύ των δύο ειρημένων χειμάρρων επιμήκης έκτασις καλείται άγ. Δημητριανός, εν αυτή δε πολλά ερείπια φαίνονται και πολλά ευρήματα κατά διαφόρους επο- χάς ανεκαλύφθησαν...»

Έτσι μας περιγράφει ο Περιστιάνης, λεπτομερώς, τον αρχαιολογικό χώρο με τις ανασκαφές και τους τάφους, τα σχετικά ευρήματα. Εκεί στην περιοχή του Αγίου Δημητριανού, όπου η Ακρόπολη των Χύτρων, στο ύψωμα «Κατσουρκάς», και η βασιλική του Αγίου Δημητριανού ναός τεράστιος, που φαίνεται πως προϋπήρξε του αγίου, απεκαλύφθησαν ταφές και ευρήματα μεγάλης αρχαιολογικής σημασίας, που τα συναντούμε στο Αρχαιολογικό Μουσείο ή διάσπαρτα στα μουσεία του κόσμου, εξαιτίας της δράσης των αρχαιοκαπήλων.

Πηγαίνοντας πίσω στην αρχαία ακρόπολη των Χύτρων και την πηγή, που βρίσκεται βόρεια και δυτικά της αρχαίας πόλεως, συναντούμε το μεγάλο υδραγωγείο, που μετέφερε και ύδρευε την πόλη, αλλά και που έφτανε ως την αρχαία Σαλαμίνα. Τα κατάλοιπα αυτού του υδραγωγείου ήταν εμφανή, όπως κι εκείνο το Ρωμαϊκό υδραγωγείο, που συναντούσαμε καθ’ οδόν προς τη Σαλαμίνα. Ένα έργο απίστευτης τεχνικής και αντοχής.

Καθώς μιλάμε για τους ελληνορωμαϊκούς χρόνους, στέκομαι στο μοναδικό και σπουδαίο για το Κυπριακό μουσείο εύρημα του αγάλματος του Ρωμαίου εκείνου αυτοκράτορος Σεπτιμίου Σεβήρου, ενός σκληρού και απηνούς διώκτου των Χριστιανών. Επιβλητική, γυμνή μορφή, σύμφωνα με τα στερεότυπα της ρωμαϊκής τυπικής πλαστικής. Η σύνδεση του Σεπτιμίου Σεβήρου με τους Χύτρους φαίνεται πως σχετίζεται, ίσως, με την οικοδόμηση του τεράστιου Ρωμαϊκού υδραγωγείου, από την πηγή, ως την Ακρόπολη και την πόλη των Χύτρων, αλλά και του υδραγωγείου προς την πόλη της Σαλαμίνος, έργο που αναβάθμισε και ολοκλή- ρωσε ο Ιουστινιανός.


Εκκλησία Τιμίου Σταυρού Χρυσίδας.




Η Εκκλησία Αγίου Γεωργίου.




Το Δημοτικό Σχολείο Κυθρέας.




Το οίκημα του Π.Α.Ο.Κ. στην πλατεία Σεραγίου.




Αρχοντικό στην είσοδο της Κυθρέας.



Μιλώντας για την ιστορική δοκιμασία και περιπέτεια των Χριστιανών των Κυθρών ή της Κυθρίας, είναι σημαντικό να σταθούμε στις Αραβικές επιδρομές, που οδηγούν στην καταστροφή και τη λεηλασία και την αιχμαλωσία των κατοίκων της. Έτσι συναντούμε αυτά τα γεγονότα των Αραβικών επιδρομών και στο Συναξάριον του Βίου του Αγίου Δημητριανού, επισκόπου Χύτρων, μέσα από το εκδοθέν χειρόγραφον της Μονής Σινά.

Η Ενετοκρατία μας παραδίδει πλήθος εγγράφων και πληροφοριών για τη διαχείριση και αξιοποίηση του πλούτου της Κυθρέας. Καθώς η Κυθρέα αναδεικνύεται σε οικονομικό κέντρο με τους νερόμυλούς της, δεν είναι τυχαίο που συναντούμε πλήθος από έγγραφα οικονομικής εκμετάλλευσής τους. Πηγή, λοιπόν, πλούτου και ενίσχυσης των κρατικών ταμείων της Γαληνοτάτης η Κυθρέα.

Μια περίοδος, που χρήζει ιδιαίτερης διερεύνησης και ιστορικής επισκόπησης, με τη μελέτη οθωμανικών εγγράφων είναι αυτή της τουρκοκρατίας. Ήδη συναντούμε στο πολύτομο και μνημειώδες έργο του Ιωάννη Θεοχαρίδη «Οθωμανικά έγγραφα» πλήθος εγγράφων που αναφέρονται στην Κυθρέα και σχετίζονται, κατά το πλείστον, με θέματα οικονομικά, θέματα διαχείρισης περιουσιών, όπως ενοικιάσεις και αγορά γης, χρήση νερόμυλων κ.ά.

Στην Κυθρέα προλάβαμε, ακόμα, και εξακολουθούν να υπάρχουν τα παλιά αρχοντικά της Τουρκοκρατίας, εκεί στην πλατεία Σεραγίου, όπου ήταν το διοικητήριο, καθώς και τα σπίτια, κατά την παράδοση, του Χατζηγεωργάκη Κορνέσιου.
Σε σχέση με την Κυθρέα είναι τα αναφερόμενα στην τουρκική διοίκηση, καθώς η Κυθρέα αποτελούσε διοικητικό κέντρο. Κι ακόμα γεγονότα και εξεγέρσεις και στάσεις, που έχουν ως σημείο αναφοράς την Κυθρέα, καθώς ο έλεγχος των νερόμυλων της Κυθρέας συνιστούσε και έλεγχο της όποιας κεντρικής εξουσίας.


Το Γεφύρι της Καμάρας.




Το «βερκί» του αλευρόμυλου «Στέφανος».




Ολοκληρώνοντας αυτή τη συνοπτική εισαγωγή στον τόπο της Κυθρέας ομολογούμε πως απομένουν πολλά να μελετηθούν και να ειπωθούν. Μια κοινωνιολογική, καθώς και μια παράλληλη οικονομική μελέτη του ρόλου και της σημασίας της Κυθρέας θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη και θα μας οδηγούσε στον καθοριστικό, πολιτικό της ρόλο, εξαιτίας του ελέγχου των αλευρομύλων. Κι ακόμα μια συστηματική μελέτη των αρχαιολογικών ευρημάτων και των σχετικών επιγραφών, καθώς και μια παράλληλη καταγραφή του αρχαιολογικού περιβάλλοντος, από την ακρόπολη των Χύτρων, ως το Βυζάντιο, όπως και η αναζήτηση και καταγραφή των επιγραφών, που σώζονται, θα αναδείκνυε το Βασίλειο των Χύτρων, αλλά και το Βυζαντινό διαμέρισμα των Κυθρίων ή της Κυθηρείας.

Απομένει, πιστεύω, ακόμα, μια συστηματική περιβαλλοντική έρευνα και μελέτη γύρω από τό οικοσύστημα της Κυθρέας, καθώς η περιβαλλοντική καταστροφή είναι μοναδική, ίσως, στον τόπο της ιστορίας της Κύπρου. Θυμίζω, πως οι Τούρκοι εξαφάνισαν το νερό του Κεφαλοβρύσου, για να καταστραφεί όλο το οικοσύστημα, οι καλλιέργειες και οι κήποι της Κυθρέας. Μια έρευνα, στα πλαίσια της βοτανολογίας και των σπανίων και μοναδικών φυτών της Κυθρέας, θα ήταν ιδιαζόντως χρήσιμη. Το αρδευτικό σύστημα, αλλά και οι νερόμυλοι της Κυθρέας, με τις οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές τους προεκτάσεις κλπ. συνιστά ένα άλλο, ιδιαίτερα ενδιαφέροντα, άξονα μελέτης και αναζήτησης.

Είναι, ακόμα, ενδιαφέρον να δει κανείς την παιδεία, ιδιαίτερα στα χρόνια της ύστερης Τουρκοκρατίας και Αγγλοκρατίας, όπου επιφανείς κάτοικοι της Κυθρέας διέπρεψαν στον τόπο της εκπαίδευσης, των Γραμμάτων, αλλά και του δημόσιου βίου, πολιτικού και οικονομικού, γενικότερα. Απομένει, τέλος, η συστηματική καταγραφή της λεηλατημένης Κυθρέας, η αναζήτηση των θησαυρών που έχουν χαθεί. Η αναφορά στις εκκλησιές της, στις εικόνες που χάθηκαν, στις αγιογραφίες, που σχεδόν έχουν καταστραφεί, καθώς και η εκτενής, αναλυτική και συστηματική καταγραφή όσων απερίγραπτων και πρωτοφανών εγκλημάτων συνέβησαν κατά την εισβολή. Αλλά και μετά. Ήδη κάποια έχουν περιληφθεί σε σχετικές μαρτυρίες και μονογραφίες ή βρίσκονται στο Αρχείο Προφορικής Ιστορίας του «Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών».

Νίκος Ορφανίδης


        
                         ΝΕΑ/
                 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ
 
05/01/2017
ΕΟΡΤΑΣΤΙΚΗ ΤΟΜΠΟΛΑ ΠΑΟΚ ΣΤΙΣ 8ΜΜ

 
03/12/2016
ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ "ΑΝΤΩΝΗΣ Μ. ΚΟΡΕΛΛΗΣ"

 
28/05/2016
ΤΟΥΡΝΟΥΑ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑΣ ΑΝΤΙΣΦΑΙΡΙΣΗΣ

 
25/05/2016
ΚΗΔΕΙΑ ΣΥΓΧΩΡΙΑΝΟΥ ΣΤΕΛΙΟΥ ΟΡΦΑΝΙΔΗ